Serbest tüketici + lisanssız GES kombinasyonunda enerji katmanı ile para katmanı birbirinden ayrılır. Saatlik mahsuplaşma kWh’yi denkleştirir; ancak mahsuplaşan enerjinin bedeli EPİAŞ–görevli tedarik–tedarikçi hattında tarife üzerinden yürürken, sizin ikili anlaşmanızda referans fiyat çoğu zaman (PTF + YEKDEM) × katsayıdır. Bu iki fiyat nadiren eşitlenir — aradaki fark, fatura satırında “görünmeyen” ama ay sonunda mutabakat ve sözleşme konusu olan kritik bir kalemdir. Bu yol haritası; EPDK örneğini, farkın oluşumunu, tedarik sözleşmesinde neyin yazılması gerektiğini ve neden saatlik takibin şart olduğunu adım adım anlatır.
60.000 kWh
Ay üretim (örnek)
EPDK Tablo 1
47.400 kWh
Mahsuplaşan
Tüketimi karşılayan
27.600 kWh
Net tüketim
Tedarik faturası
12.600 kWh
İhtiyaç fazlası
Satışa konu
Adım 1 — Saatlik mahsuplaşmada ne olur? (Tablo 1 özeti)
Saatlik Mahsuplaşma 2026 rehberimizde detaylandırılan EPDK örneğinde; bir üretim tesisi ile ilişkili tüketim tesisinin gün içi saatlik üretim–tüketim profili mahsuplaşmaya tabi tutulur. Ay sonunda 720 saatin toplamında 60.000 kWh üretilmiş, bunun 47.400 kWh’lik kısmı tüketimi karşılamak üzere mahsuplaşmış, 12.600 kWh ihtiyaç fazlası olarak kaydedilmiştir. 75.000 kWh brüt tüketimden mahsuplaşma sonrası net tüketim 27.600 kWh’dir — tedarikçiniz size bu net miktar üzerinden tüketim faturası keser.
| Kalem | Miktar | Sonuç |
|---|---|---|
| Toplam üretim | 60.000 kWh | Mahsup + ihtiyaç fazlası |
| Mahsuplaşan | 47.400 kWh | Çift fatura yok; uzlaşma hattı |
| İhtiyaç fazlası | 12.600 kWh | Limit dahilinde satış |
| Net tüketim | 27.600 kWh | Tüketim faturası |
Kaynak: EPDK 1 Nolu Açıklama — örnek tablolar (yuvarlatılmış)
Adım 2 — Tarife–serbest tüketici farkı nasıl oluşur?
Mahsuplaşmasaydınız ve aynı 47.400 kWh’yi şebekeden serbest tüketici anlaşmanıza göre alsaydınız, birim maliyet tipik olarak (PTF + YEKDEM) × katsayı olurdu. Mahsuplaşma olduğu için bu kısım tüketim faturanıza net alım olarak yazılmaz — siz o kWh için anlaşma fiyatını “ödemezsiniz”. Buna karşılık mahsuplaşan enerjinin bedeli; EPİAŞ tarafından görevli tedarik şirketine, serbest tüketici hakkı kullanılmışsa görevli tedarik tarafından sizin tedarikçinize tarife fiyatı üzerinden ödenir. Tedarikçi tarife bedelini alır; sizin kaçındığınız maliyet ise piyasa formülünüzdür. İkisi arasındaki makas, ay sonunda “mahsup tarife–serbest tüketici farkı” olarak ortaya çıkar.
| Senaryo | Birim (örnek) | 47.400 kWh × birim |
|---|---|---|
| Mahsup olmasa: serbest tüketici alımı | (PTF+YEKDEM)×katsayı → örn. 4,20 TL/kWh | ~198.000 TL kaçınılan maliyet |
| Uzlaşma: tedarikçiye tarife bedeli | Abone grubu tarifesi → örn. 3,00 TL/kWh | ~142.200 TL (görevli tedarik hattı) |
| Fark (makas) | 1,20 TL/kWh | ~56.800 TL — sözleşmede kime ait? |
- Fark her ay ve hatta her saatte değişebilir: PTF saatlik, YEKDEM aylık, tarife dönemseldir.
- Tarife > serbest birim veya tersi olabilir; kritik olan farkın kime ait olduğunun sözleşmede netleşmesidir.
- Aylık toplam kWh ile “ortalama fiyat” çarpmak, saatlik makası gizler — denetim için saatlik kırılım gerekir.
- SKTT ve Serbest Tüketici 2026 rehberimizde (PTF+YEKDEM)×KBK formülü ayrıntılı anlatılır; bu yazıda odak GES mahsuplaşması ile kesişimdir.
Adım 3 — Tedarik sözleşmesinde bu konu yer almalı
Mahsuplaşan enerji için tüketici faturasında çift satır oluşmasa da, tedarikçi tarafında tarife üzerinden bir bedel akışı vardır. Bu bedel ile sizin anlaşma fiyatınız (veya (PTF+YEKDEM)×katsayı referansınız) arasındaki fark; otomatik olarak “sizin lehinize tasarruf” veya “tedarikçinin marjı” sayılmaz — tarafların müzakere ve sözleşme konusu olmalıdır. GES’li serbest tüketicilerde ikili anlaşma yenilenirken veya yeni sözleşme imzalanırken bu madde atlanırsa, ay sonu mutabakatta sürpriz tutarlar ve itirazlar kaçınılmazdır.
Sözleşme / müzakere checklist’i
- Mahsuplaşan enerji tanımı: saatlik mahsuplaşma sonrası self-consumed (öz tüketim) kWh.
- Referans fiyat: ikili anlaşma birimi mi, (PTF+YEKDEM)×katsayı mı, yoksa sabit birim mi?
- Uzlaşma bedeli: görevli tedarik / EPİAŞ hattında tarife üzerinden ödenen tutarın muhasebesi.
- Farkın sahibi: tüketiciye iade, tedarikçi marjı, paylaşımlı model veya sabit düzeltme kalemi.
- Mutabakat takvimi: ay sonu saatlik kırılımlı rapor + itiraz süresi.
- Veri kaynağı: EPİAŞ LÜM, OSOS, dağıtım ham veri — hangisi esas alınacak?
- GES yokken / mahsup yokken uygulanacak fiyat ile mahsup varken uygulanacak düzeltmenin ayrımı.
Adım 4 — Saatlik takip şart: denetlenemezse hata kaçınılmaz
Saatlik mahsuplaşma rejiminde ay sonu toplam üretim ve tüketim tek başına yeterli değildir. Öğlen mahsuplaşan kWh ile gece şebekeden alınan kWh’nin birim maliyetleri farklıdır; fark kalemi de saat saat birikir. Saatlik üretim–tüketim–mahsup–net tüketim–ihtiyaç fazlası ve birim fiyat (tarife vs serbest) izlenmezse: (1) ay sonu mutabakat denetlenemez, (2) tedarikçi düzeltme satırları itiraz edilemez, (3) LÜM / OSOS / fatura üçlüsü arasında sapma fark edilmez, (4) sözleşmedeki “fark kime ait” maddesi fiilen uygulanamaz. Kısaca: saatlik takip yoksa süreç denetlenemez ve birçok operasyonel–mali hataya açıktır.
| Yaklaşım | Ne görünür? | Risk |
|---|---|---|
| Yalnız ay sonu kWh | 60k / 47,4k / 27,6k özeti | Farkın saatlik birikimi ve PTF makası kaybolur |
| Saatlik enerji dengesi | Her saat mahsup / net / fazla | TL katmanı olmadan sözleşme farkı hesaplanamaz |
| Saatlik enerji + fiyat | Tarife vs (PTF+YEKDEM)×katsayı makası | Denetlenebilir mutabakat ve itiraz zemini |
- Saat kayması (timezone / sayaç saati) tek günde yüzlerce kWh ve binlerce TL sapma üretebilir.
- Yanlış santral türü (5.1c / 5.1h) veya ölçüm noktası, mahsup kWh’yi baştan bozar.
- Brüt vs net tüketim karışıklığı: tedarikçi piyasa işlemleri brüt, size fatura net — ikisini karıştırmak klasik hatadır.
- Manuel Excel ile 720 satır: formül hatası, kopyala-yapıştır ve versiyon çatışması riski yüksektir.
Adım 5 — ENOPTIMAL bu süreci saatlik izler
ENOPTIMAL üretim ve mahsuplaşma modülü; saatlik üretim–tüketim eşleştirmesini, mahsuplaşan kWh’yi, net tüketimi ve ihtiyaç fazlasını aynı akışta tutar. Serbest tüketici tarifesinde “ay tüketim mahsup tarife serbest tüketici farkı” kalemi, ulusal tarife birimi ile serbest/sözleşme mahsup birimi arasındaki makası saatlik ve aylık toplamda gösterir. Böylece yol haritasının 2. ve 3. adımları (farkın ölçümü + sözleşmeye dayanak veri) operasyonel hale gelir — ay sonu “tahmin” değil, denetlenebilir saatlik kayıt oluşur.
Yol haritası özeti
- Enerji: saatlik mahsuplaşma → mahsup / net tüketim / ihtiyaç fazlası (EPDK örneği).
- Para: mahsuplaşan kWh için tarife uzlaşması ≠ sizin (PTF+YEKDEM)×katsayı kaçınmanız.
- Sözleşme: farkın sahibi, mutabakat ve veri kaynağı ikili anlaşmada yazılı olsun.
- Operasyon: saatlik takip yoksa süreç denetlenemez; hata ve itiraz riski yüksektir.
- Araç: ENOPTIMAL saatlik mahsup ve tarife–serbest tüketici farkını takip eder.
Sonuç
Serbest tüketiciler için saatlik mahsuplaşma yalnızca “GES üretip faturayı düşürmek” değildir. 47.400 kWh’lik mahsup örneğinde görüldüğü gibi enerji denkleşir; para katmanında ise tarife ile piyasa formülü arasında sürekli bir fark birikir. Bu farkı tedarikçinizle konuşmadan ve sözleşmeye yazmadan bırakmak, ay sonu sürprizlere davetiye çıkarır. Saatlik izleme olmadan aynı fark denetlenemez. ENOPTIMAL bu yol haritasını sahada saatlik takip edilebilir kılar — lisanssız GES enerji satışı rehberimizde satış limiti, SKTT ve Serbest Tüketici 2026 rehberimizde formül detayı tamamlayıcı okumadır.