Lisanssız Üretimlerde YAT (Yük Atma Talimatı) Uygulama Yönetimi

Yük atma talimatı, kısaca YAT, şebeke zora girdiğinde lisanssız santralin üretimini geçici olarak kesmek için verilen acil durum talimatıdır. 19 Ekim 2026 tarihli ve 33405 sayılı Resmî Gazete, bu talimatın lisanssız üretimde nasıl yönetileceğini yazdı: talimat kime gider, hangi tesis önce kesilir, kesmeyi kim yapar, santrali kim yeniden açar ve SCADA çalışmazsa ceza nasıl hesaplanır. Yönetimin özü iki adıma bölünür. Dağıtım şirketi YAT geldiğinde santrali uzaktan keser. Tesis sahibi, yani lisanssız üretici, acil durumun bittiği bildirilince santrali yeniden enerjilendirir. Haberleşme kopuksa ceza, kesilemeyen her talimat için aylık sistem kullanım bedeli kadar yazılır ve aynı ayda üç katı geçemez.

YAT hangi tesise, hangi sırayla uygulanır?

Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 75. maddesinin dördüncü fıkrası, dağıtım sistemine bağlı lisanssız tesisleri konuşur. Acil yük atma, işletmedeki elektriksel kurulu gücü 900 kW ve üzeri olan santrallerden başlar. İlk kesilen, elektriksel kurulu gücü en büyük olandır. Güç eşitse mekanik kurulu gücü yüksek olan, o da eşitse ilk kabul tarihi daha eski olan, o da eşitse bağlantı anlaşması daha önce imzalanan tesis gelir. Sıra, görevli tedarik şirketinin portföyünden başlar. 900 kW’ın altındaki tesis bu kesinti sırasında yer almaz. İletimden bağlı lisanssız tesis ayrıdır: Sistem İşletmecisi talimatı tesis sahibine doğrudan verebilir.

YAT uygulama zinciri nasıl işler?

Zincir tesis sahibinin telefonundan başlamaz. Sistem İşletmecisi, portföyünde dağıtıma bağlı lisanssız tesis bulunan görevli tedarik şirketine veya toplayıcıya acil durum talimatı verir. Görevli tedarik şirketi bu talimatı, santralin bağlı olduğu dağıtım şirketine ya da dağıtım lisanslı organize sanayi bölgesi ve endüstri bölgesine iletir ve kapsama giren santral listesini yollar. Dağıtım şirketi ile OSB, talimatın yerine getirilip getirilmediğini görevli tedarik şirketine geri bildirir. Toplayıcının ayrıca bir görevi vardır: kendi portföyündeki dağıtıma bağlı lisanssız santraller için uzaktan kontrolü kurmak ve talimatın yerine gelmesini sağlamak.

Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği’nin 21. maddesine eklenen sekizinci fıkra, bu anda kimin düğmeye basacağını yazar. Dağıtım şirketi ve dağıtım lisanslı OSB veya endüstri bölgesi, 75. maddenin dördüncü fıkrası kapsamındaki tesisi uzaktan kontrol edebilir. Üretim ile tüketim aynı tesisteyse yalnızca üretim kısmı kesilir; tesisin şebekeden enerji çekmesi engellenmez. Acil durum sona erdiği andan itibaren 15 dakika içinde şebeke işletmecisi, tesis sahibine telefon ve kalıcı veri saklayıcı ile “bitti” der. Bildirim geldikten sonra santrali yeniden enerjilendirmek tesis sahibinin işidir. Dağıtım şirketi santrali sizin yerinize yeniden açmaz.

Açma, santrali çalıştırmak değildir

14909 sayılı karardaki “uzaktan açma” ifadesi günlük dilde kolay karışır. Elektrikte açma, kesiciyi açıp üretimi şebekeden ayırmaktır. Kapama ise kesiciyi kapatıp santrali yeniden bağlamaktır. Acil talimatta dağıtım şirketinin yapmak istediği açmadır: santrali kesmek. SCADA veya haberleşme arızalı olduğu için bu kesme yapılamazsa ceza doğar. Santralin yeniden çalışması bu cümlenin konusu değildir; o, 15 dakikalık bildirimin ardından tesis sahibine kalır.

Tesis sahibinin bu sonbaharda yapacağı iş

Geçici 14. madde, 75. maddenin dördüncü fıkrası kapsamındaki lisanssız üreticiye altmış gün verir. Süre 19 Ekim 2026’da başlar ve 18 Aralık 2026’da dolar. Bu süre içinde mevcut bağlantı anlaşmasının, Kurul’un onayladığı lisanssız dağıtım bağlantı anlaşmasına göre revize edilmesi için ilgili şebeke işletmecisine başvurulur. Başvuru yapılmazsa da onaylı ve yürürlükteki anlaşma hükümleriyle işlem yapılır. Beklemek eski metni dondurmaz. Aynı başvuruyla santral, dağıtım şirketinin SCADA merkezine bağlanır. Bağlantı hem izlemeyi hem uzaktan açıp kapamayı kapsamalıdır. Üretim ve tüketim bütünleşikse kontrol yalnızca üretim tarafında aranır. Cihaz arızalanırsa, dağıtım şirketinin yazılı ve kalıcı bildiriminden itibaren bir ay içinde onarılır veya değiştirilir.

Kesilemeyen talimatın bedeli

14909 sayılı karar, bağlantı anlaşmasının 16. maddesine iki yeni cezai şart ekler. SCADA entegrasyonu hiç yoksa, entegrasyonun olmadığı her ay için o ayın sistem kullanım bedelinin bir katı yazılır. Entegrasyon var ama acil talimat anında SCADA veya haberleşme arızalı olduğu için dağıtım şirketi uzaktan kesemiyorsa, kesilemeyen her talimat için yine o ayın sistem kullanım bedelinin bir katı yazılır. Bu ikinci bentte aynı ayın toplamı üç katı aşamaz. Dördüncü ve beşinci başarısız kesme, cezayı büyütmez. Sayaç sonraki ay sıfırlanır.

Geçici 14. maddenin ikinci fıkrası, bu iki bendin (f ve g) 30 Nisan 2027’ye kadar uygulanmayacağını söyler. Süre, entegrasyonu kurmak içindir. Onarım ihmalinin günlük bedeli aynı ertelemeye girmez. Dağıtım şirketi arızayı yazılı ve kalıcı olarak bildirmiş, bir ay içinde onarım yapılmamışsa, ihlalin sürdüğü her gün için o ayın sistem kullanım bedelinin yüzde biri uygulanır. Uzaktan kesilemediği için g bendinden ceza yazılan günler, bu yüzdeye ikinci kez girmez.

Talimat yerine gelmezse üretim bedeli de durur

Ceza, sistem kullanım bedeli üzerinden yazılır. Bunun yanında Ek Madde 4, talimatın yerine getirilmeyen kısmına denk gelen üretim için ödeme yapılmayacağını söyler. Tutar, YEK Kanunu’na ekli I sayılı cetvel fiyatı, 12 Haziran 2026 tarihli ve 11415 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı fiyatı veya ihtiyaç fazlasında esas alınan abone grubu tarifesiyle hesaplanır. Görevli tedarik şirketi veya toplayıcı bu tutarı üreticiden tahsil eder ve YEK toplam bedeline girmesi için piyasa işletmecisine bildirir. Santral çalışmış olsa bile o kesilmeyen kilovatsaat kasaya girmez. Lisanssız üretimde bedelsiz YEKDEM hataları yazımızda anlattığımız “santral döner, bedel durur” hali, acil talimatta da aynı kapıya çıkar.

OSB ve toplayıcı bu zincirin neresinde?

Aynı gazetedeki OSB ve endüstri bölgesi yönetmeliği, dağıtım lisanslı bölge işletmecisine iki iş yükler. Görevli tedarik şirketinden gelen lisanssız yük atma talimatını yerine getirir ve TEİAŞ’ın şebeke yönetmeliğindeki acil durum talimatına uyar. Tesis bilgisi ile talimatın sonucunu görevli tedarik şirketine, istenen acil durum verisini süresinde TEİAŞ’a iletir. Tutulmayan yükümlülük Elektrik Piyasası Kanunu’nun 16. maddesine gider. Toplayıcı tarafında ise uzaktan kontrol “kurulabilir” değil, kurulması gereken bir düzendir: portföydeki dağıtıma bağlı lisanssız santral, talimat anında kesilebilir olmalıdır.

Bu hafta bakılacak liste

• İşletmedeki elektriksel kurulu gücün 900 kW eşiğinin üstünde olup olmadığına bakın. Altındaysa bu kesinti sırasına girmez.
• Santralin görevli tedarik portföyünde mi, toplayıcı portföyünde mi durduğunu netleştirin. Kesinti sırası görevli tedarikten başlar.
• 18 Aralık 2026’dan önce bağlantı anlaşmasının revizyonu için şebeke işletmecisine başvurun.
• SCADA’nın dağıtım merkezinden hem izlendiğini hem kesici açabildiğini deneyin. Üretim-tüketim bütünleşikse yalnızca üretim tarafı kesilmeli.
• Arıza olursa yazılı bildirimin tarihini saklayın. Bir aylık onarım süresi o tarihten yürür.
• Acil durum bitti bildirimi gelince santrali yeniden enerjilendirin. Bu adım dağıtım şirketinde değildir.

30 Nisan 2027, cezanın yok sayıldığı bir tarih değildir. O güne kadar f ve g bentleri uygulanmaz; o günden sonra kesilemeyen her talimat, aylık sistem kullanım bedelinin bir katı olarak gelir ve ayda üç katta durur. Lisanssız GES uyum riskleri rehberimizde gelirin başka hangi hallerde durduğunu ayırdık. Burada duran şey, şebekenin santrali uzaktan kesememesidir.