GES fizibilitesinde en sık yapılan hata, santral türünü “çatı / arazi” diye geçiştirmektir. 5.1c (aynı ölçüm noktası) ile 5.1h (ayrı ölçüm) yalnızca sayaç yerleşimi değildir: çekiş ve veriş yönlü dağıtım bedeli matrahı, ROI’yi onlarca puan kaydırabilir. Saatlik mahsuplaşma döneminde enerji kalemi (mahsup / net tüketim / ihtiyaç fazlası) ile para kalemi (çekiş DB indirimi, veriş DB maliyeti) birlikte modellenmezse rapor ya şişer ya da gerçekçi geliri kaçırır. Bu yazı, ürün hesabıyla uyumlu iki kuralı netleştirir ve fizibilite checklist’i sunar.
%50 indirim
5.1c çekiş
Mahsup × çekiş DB
Yalnız satış
5.1c veriş
Mahsupta veriş DB yok
İndirim yok
5.1h çekiş
Standart ayrı ölçüm
Tür karışımı
Fizibilite riski
ROI şişer / çöker
5.1c ve 5.1h nedir?
| Tür | Ölçüm | Tipik tesis | Fizibilitede kritik |
|---|---|---|---|
| 5.1c | Aynı ölçüm noktası (çift yönlü) | Çatı GES | Çekiş %50 + veriş yalnız satış |
| 5.1h | Ayrı ölçüm (üretim / tüketim) | Arazi GES, ayrı sayaç | Çekiş indirimi yok; veriş matrahı geniş |
| İç tüketim | Satış yok / öz tüketim | Satışsız senaryo | Satış geliri hesaplanmaz |
Aynı ölçüm noktasında mahsuplaşma öncesi tüketim sıkça T = A + (B − C) formülüyle netleştirilir (A çekiş, B üretim sayacı veriş, C çift yönlü veriş). Formülün ayrıntısı Saatlik Mahsuplaşma 2026 rehberimizde; GES fizibilite raporu rehberimizde tür seçimi ve form alanları özetlenir. Bu yazının odağı dağıtım bedeli farkıdır.
5.1c dağıtım ekonomisi: iki kural
Üretim ve tüketim aynı ölçüm noktasındayken saatlik (veya satır bazında) mahsuplaşma sonrası iki dağıtım etkisi oluşur. Birincisi çekiş yönü: mahsuplaşan enerji — yani o dilimde üretim ile tüketimin kesişimi — kadar kısımda çekiş dağıtım bedelinde %50 indirim uygulanır. İkincisi veriş yönü: mahsup = tüketimi karşılayan üretim kısmında veriş dağıtımı ödenmez; veriş DB yalnızca ihtiyaç fazlası (şebekeye satılan) kWh üzerinden hesaplanır.
| Yön | Matrah | Ne olur? |
|---|---|---|
| Çekiş (tüketim abonesi) | Mahsuplaşan kWh | %50 dağıtım indirimi (tasarruf) |
| Veriş (üretim / şebekeye veriş) | Yalnız satılan kWh | Mahsup kadar kısımda veriş DB yok |
| İhtiyaç fazlası | Üretim − mahsup (limit dahilinde) | Veriş DB + satış geliri |
Örnek: üretim 100 kWh, tüketim 80 kWh
Aşağıdaki rakamlar örnek niteliğindedir (gerçek EPDK birim fiyatı değildir). Amaç matrahı göstermek: mahsup 80 kWh, satış 20 kWh.
| Kalem | 5.1c | 5.1h (standart) |
|---|---|---|
| Mahsup | 80 kWh | 80 kWh |
| Satış (ihtiyaç fazlası) | 20 kWh | 20 kWh |
| Çekiş DB indirimi | 80 × çekiş DB × %50 | Yok (0) |
| Veriş DB matrahı | 20 kWh (yalnız satış) | Genelde net üretim / veriş (mahsup+satış bandı) |
| Fizibilite etkisi | Çekiş tasarrufu + düşük veriş maliyeti | Çekiş tasarrufu yok; veriş maliyeti daha yüksek |
- Çekiş DB = 1,00 TL/kWh varsayımında 5.1c tasarruf ≈ 80 × 1,00 × 0,5 = 40 TL (o dilim).
- Veriş DB = 0,66 TL/kWh varsayımında 5.1c veriş maliyeti ≈ 20 × 0,66 = 13,2 TL.
- Aynı dilimde 5.1h’de çekiş indirimi 0; veriş matrahı 100 kWh bandına yaklaşırsa maliyet ~66 TL — tür karışımı ROI’yi bozar.
- Gerçek birimler abone grubu ve dönem tarifesine göre değişir; modelde çekiş ve veriş DB’yi ayrı girin.
5.1h’de ne farklı?
Standart 5.1h’de (ayrı ölçüm) çekiş yönünde mahsup kaynaklı %50 dağıtım indirimi uygulanmaz. Veriş dağıtımı, net üretim / şebekeye verilen enerji matrahı üzerinden yürür — ürün tarafında tipik olarak brüt üretim eksi üretim sayacı iç tüketimi; matrah mahsup + satış bandını kapsayabilir. Sonuç: aynı kWh profilinde 5.1h’nin dağıtım maliyeti 5.1c’den yüksek, çekiş tasarrufu satırı ise sıfırdır. Çatı GES’i 5.1h varsayarak modellemek dağıtım tasarrufunu yok sayar; arazi 5.1h’yi 5.1c sanmak ise hayali %50 indirim üretir.
Fizibilite checklist’i
- Santral türü: 5.1c / 5.1h / iç tüketim — sahadaki ölçümle birebir.
- Saatlik (veya en azından gündüz yoğun) tüketim–üretim profili; aylık toplam yetmez.
- Çekiş dağıtım birimi (tüketim abonesi) ve veriş dağıtım birimi ayrı satır.
- 5.1c senaryosunda: mahsup × çekiş DB × %50 + satış × veriş DB.
- 5.1h senaryosunda: çekiş indirimi yok; veriş matrahını abartmayın / eksik bırakmayın.
- Bedelli üretim limiti (2×) ve ihtiyaç fazlası satış — lisanssız GES enerji satışı rehberimizde.
- 10 yılını dolduran / USD garantili portföyde LÜ-1→LÜ-2 veriş bedeli ayrı yazı — buraya karıştırmayın.
- Serbest tüketici ise mahsup tarife farkı: Serbest Tüketiciler için Saatlik Mahsuplaşma Yol Haritası.
ENOPTIMAL — tür doğru, dağıtım görünür
ENOPTIMAL GES Fizibilite Raporu Başvuru Formu santral türünü (5.1h / 5.1c / iç tüketim) zorunlu girdi olarak alır; yanlış tür, satış ve mahsup projeksiyonunu bozar. Devreye alma sonrası mahsuplaşma modülü saatlik mahsup, çekiş dağıtım tasarrufu ve veriş maliyetini aynı akışta gösterir — 5.1c’de veriş matrahı satılan kWh’dir. GES optimizasyon analizi sayfamızdaki formdan senaryo çalıştırıp PDF/Word rapor alabilirsiniz; operasyonda GES üretim izleme modülümüzde gerçek profille fizibiliteyi doğrulayın.
Sonuç
Aynı ölçüm noktasında (5.1c) üretim tüketimi karşıladığı sürece çekiş dağıtımında mahsup kadar kısımda %50 indirim oluşur; o kısım için veriş dağıtımı ödenmez — veriş DB yalnız ihtiyaç fazlasına yazılır. Ayrı ölçümde (standart 5.1h) çekiş indirimi yoktur; veriş matrahı daha geniştir. Fizibilitede türü yanlış seçmek, dağıtım ekonomisini ve geri dönüş süresini bozar. Doğru model: saatlik mahsup + doğru tür + ayrı çekiş/veriş birimleri — ardından ENOPTIMAL ile sahada doğrulama.