Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi vergi beyannamesi değildir. Belli tesisler her ton CO₂ eşdeğeri için bir tahsisat (salma izni) teslim eder. İznin bir kısmı ücretsiz gelir; eksiği EPİAŞ birincil ihalesinden veya ikincil piyasadan alınır. Fazla izin satılabilir. Dayanak 7552 sayılı İklim Kanunu’dur; 2014 Sera Gazı Emisyonlarının Takibi yönetmeliği yürürlükten kalkmıştır. Karbon Vergisi, CBAM ve Türkiye rehberimizde sınırda karbon ile ETS’nin ihracat maliyetine etkisi anlatılır.
27.08.2026
Yayımlanma
Resmî Gazete 33353
> 50.000 t
ETS eşiği
Kategori B ve C
30 Nisan
Rapor
Önceki takvim yılı
Kasım sonu
Teslim
Yükümlülük yılı son iş günü
Vergi değil: tahsisat nasıl işler?
Satılan şey bacadaki duman değil, bir ton salma hakkıdır. Denklem: ücretsiz tahsisat + piyasadan alınan ≥ doğrulanmış emisyon. Eksik varsa almak zorundasınız; fazla varsa satabilirsiniz. Çimentocu “karbon satmaz”; elindeki kullanılmayan izni satar. Tipik çimento ve termik tesis net alıcıdır.
Kim girer? İki filtre
Önce EK-1 faaliyeti (20 MW+ yakma, klinker, demir–çelik, cam, rafineri, belirli kimya…). Sonra yıllık emisyon. Aynı tesiste listedeki bir faaliyet varsa diğer listedeki faaliyetler kapasite eşiği aranmadan kapsama girer.
| Kategori | Yıllık CO₂ eşd. | EPİAŞ tahsisat teslimi |
|---|---|---|
| A | ≤ 50.000 ton | Hayır — yalnızca izleme ve rapor |
| B | 50.000 – 500.000 ton | Evet, zorunlu |
| C | > 500.000 ton | Evet, zorunlu |
Okul, üniversite, hastane ve savunma sanayi ETS ticareti dışıdır; EK-1 emisyonu varsa rapor devam eder. Askeri unsur, yalnızca biyokütle yakan tesis ve Ar-Ge/test üniteleri yönetmelik dışıdır. Doğalgaz ve ham petrol iletim–depolama, birinci uygulama dönemi sonuna kadar ETS dışıdır (rapor hariç).
EK-1 özeti — kim listededir?
- 20 MW+ yakıt yakma (tehlikeli/evsel atık yakma hariç): termik, büyük kojjenerasyon, büyük sanayi kazanı
- Petrol rafinerisi (20 MW+), kok üretimi
- Demir–çelik, cevher sinter/pelet, 20 MW+ metal işleme, birincil/ikincil alüminyum
- Klinker (döner fırın 500 t/gün+ veya diğer ocak 50 t/gün+), kireç, cam, seramik, alçı
- Selüloz ve kâğıt (20 t/gün+); amonyak, nitrik/adipik asit, hidrojen/sentez gazı, soda külü
Büyük elektrik tüketicisi, otel, GES, RES
Şebekeden çok kWh çekmek ETS değildir. Emisyon santralde sayılır. Otel, AVM ve kendi 20 MW+ kazanı olmayan fabrika listeye girmez. Büyük otelin yıllık elektriği çoğu zaman 3–25 GWh bandındadır; bu Kapsam 2’dir, tahsisat doğurmaz. 50.000 tonu yalnızca şebeke elektriğiyle “tüketerek” doldurmak ETKB dağıtım faktörüyle (~0,469 t/MWh) yaklaşık 107 GWh ister — otel ölçeği değildir.
| Kim / yakıt | Yaklaşık elektrik | ETS? |
|---|---|---|
| Üretici, Türkiye ortalaması (~0,434 t/MWh) | ~115 GWh | Yalnızca 20 MW+ fosil yakma + B/C |
| Üretici, doğalgaz (~0,405 t/MWh) | ~123 GWh | Aynı eşikler |
| Üretici, kömür/linyit (~0,9–1,1 t/MWh) | ~45–55 GWh | Aynı eşikler |
| Tüketici (dağıtım, ~0,469 t/MWh) | ~107 GWh | Hayır — Kapsam 2 |
| GES / RES / hidro | Salım yok | Hayır |
GES ve RES bu piyasada satabilir mi?
Hayır. Piyasa katılımcısı yönetmelikte Emisyon Ticaret Sistemi kapsamındaki işletmelerdir. Tahsisatı devlet üst sınır kadar basar; ücretsiz pay B/C tesisine gider. “Engellediğim ton” satılık tahsisat değildir. GES/RES’in belgesi YEK-G Yeşil Elektrik rehberimizdeki YEK-G / I-REC piyasasıdır — ayrı sistem. Dolaylı etki: termik tahsisat alınca maliyet artabilir, GÖP fiyatı yükselebilir; prim elektrik piyasasında kalır. Yurt içi karbon kredisi ile denkleştirme, Kurul’un belirlediği oranda ve ayrı belgelendirmeyle mümkündür; bu GES’in EPİAŞ’ta tahsisat satması değildir. Şebeke GES/RES’te ilave azalma (additionality) çoğu zaman tutmaz.
EPİAŞ tahsisatın tek satıcısı mı?
EPİAŞ Piyasa İşletmecisi’dir: İşlem Kayıt Sistemi, birincil ihale ve ikincil sürekli ticaret orada yürür. Tahsisatın sahibi değildir. Elden, EPİAŞ dışı satış yoktur. Usulü EPDK belirler.
| Kanal | Satan / veren | Çimentocu ne yapar? |
|---|---|---|
| Ücretsiz tahsisat | Devlet → tesis hesabı | Bedelsiz pay (kıyas × faaliyet) |
| Birincil piyasa | Sistem / devlet ihalesi | Eksiği alır |
| İkincil piyasa | Hesabında fazla izni olan B/C işletme | Fazlası varsa satar; yoksa alır |
| Ek rezerv | Sistem, sıkı şart + tavan fiyat | Teslim açığında, koşullar tutarsa |
Satış teklifi kim verir?
- Hesabında tahsisatı olan kategori B veya C ETS işletmesi (çimento, termik, çelik, cam, rafineri…)
- Kapsamdan çıkan tesis: teslimini yaptı, hesapta fazla kaldı — yalnızca satışla boşalır
- Birincilde satıcı devlet ihalesidir; şirket satış teklifi değil açık artırma arzıdır
- GES, RES, otel, kategori A, banka/aracı yönetmelikte katılımcı değildir
Satmak için önce kâğıt gerekir. 100.000 ton salan çimentocu 70.000 ücretsiz aldıysa 30.000 almak zorundadır; satamaz. Fırını kısınca veya kıyastan temiz çalışınca fazla oluşursa o fazla satılır. 600.000 ton = kategori C: aynı kural, altı kat teslim ve C cezası.
Yapmazsanız ne olur?
Doğrulanmış rapor 30 Nisan’a kadar sunulmazsa yönetmelikteki idari para cezası uygulanır; ETS işletmesine iki kat. İzinsiz faaliyet ayrı ve daha ağırdır. Tahsisat teslim edilmezse İklim Kanunu md. 14: her açık ton için son üç ay birincil/ikincil fiyatının yüksek olanının iki katı ceza; o ton ertesi yıl yine teslim edilir. Üç yıl üst üste yükümlülüğün yüzde 80’i bile verilmezse sera gazı emisyon izni iptal edilir, yeni izin üç–altı ay verilmez. Kapanma veya tasfiye teslimi düşürmez.
Pilot ve geçiş
Sistem pilotla başlar; kapsam ve süreyi Kurul belirler. İklim Kanunu’ndan itibaren üç yıl içinde izin alınır; bu sürede izin var sayılır (Kurul iki yıl uzatabilir). Pilot işletmeler İzleme Metodolojisi Planı’nı yürürlükten itibaren iki ay içinde verir (Başkanlık altı aya kadar uzatabilir). Birinci uygulama dönemi iki alt dönemdir.
Enerji verisi neden işe yarar?
Ücretsiz tahsisat faaliyet seviyesine ve kıyasa bağlıdır. Yakıt, ısı, elektrik ve üretim tonajı tutulmazsa hem rapor hem tahsisat hesabı zayıf kalır. OSOS, fatura mutabakatı ve dijital izlemenin aynı tesis dosyasında durması, Karbon Nötr, Net Sıfır ve Scope 1–2–3 rehberimizdeki doğrudan emisyon iziyle örtüşür. ENOPTIMAL tüketim ve üretim izlemeyle bu veriyi tek yerde toplar; iletişim formundan ETS hazırlık görüşmesi talep edebilirsiniz.