Lisanssız GES fizibilitesinde sık yapılan hata, tasarrufu yalnız “üretim × enerji birim fiyatı” ile kurmaktır. Saatlik mahsuplaşma döneminde dağıtım bedeli — çekiş ve veriş yönleri — net kârı ve geri dönüş süresini doğrudan kaydırır. Bu yazı lisanssız üretimde dağıtım bedelini merkeze alır: veriş yönü GES olmasaydı doğmayacak bir maliyet; çekiş yönü ise GES olsa da olmasa da oluşacak bir kalemde alınan indirimdir. Üçüncü ve en güçlü katman, çift yönlü sayaca hiç çıkmadan yerinde tüketilen üretimdir — bu kWh hiçbir dağıtım bedeline konu olmaz.
GES maliyeti
Veriş DB
Olmasaydı oluşmazdı
%50 (5.1c)
Çekiş indirimi
Mahsup × çekiş DB
DB yok
Sayaç arkası
Yerinde üretim–tüketim
Örtüşme
Amortisman
Fiziksel eşzamanlılık
Lisanssız üretimde üç dağıtım katmanı
| Katman | GES olmasa? | Ekonomik okuma | Amortisman |
|---|---|---|---|
| Veriş yönlü DB | Oluşmazdı | GES’in maliyeti (şebekeye vermenin bedeli) | Payback’i uzatır |
| Çekiş yönlü DB | Zaten oluşurdu | Mahsupta %50 indirim = kâr / tasarruf | Payback’i kısaltır |
| Sayaç görmeden öz tüketim | — | Hiçbir dağıtım bedeline konu değil | En güçlü katkı |
Veriş yönü: GES’in maliyeti
Veriş yönlü dağıtım bedeli, üretilen enerjinin şebekeye verildiği kWh üzerinden dağıtım şirketine ödenen sistem kullanım ücretidir. Tesis GES kurmamış olsaydı bu kalem faturada olmayacaktı. Bu yüzden veriş DB’yi “enerji satışının yan maliyeti” değil, yatırımın işletme maliyetinin parçası olarak değerlendirmek doğru okumadır. Birim fiyat Lisanssız Üretici-1 / Üretici-2 bandına ve tesisin 10 yıl durumuna göre değişir — ayrıntı 10 yılını dolduran lisanssız GES dağıtım bedeli rehberimizde.
5.1c’de (aynı ölçüm) veriş DB matrahı tipik olarak yalnız ihtiyaç fazlası satıştır: mahsuplaşan kWh için veriş faturası satırı oluşmaz. 5.1h’de (ayrı ölçüm) matrah genelde net üretim bandına yayılır — aynı kWh profilinde veriş maliyeti daha yüksektir. Tür farkının formülleri GES fizibilitesinde 5.1c vs 5.1h dağıtım yazımızda.
Çekiş yönü: indirim = kâr
Çekiş dağıtım bedeli tüketim abonesinin şebekeden aldığı enerji için zaten ödediği kalemdir. GES olmasa da tüketim devam ederdi; dağıtım faturası yine oluşurdu. Aynı ölçüm noktasında (5.1c) saatlik mahsuplaşma sonrası mahsuplaşan kWh kadar kısımda çekiş dağıtımında %50 indirim uygulanır. Bu indirim, “kaçınılmış maliyet” olarak net kâra ve amortismana doğrudan yazılır — çünkü referans senaryoda (GES yok) aynı tüketim için tam tarife ödenecekti.
Sayaç görmeden öz tüketim: dağıtımsız kWh
Çift yönlü sayaç, şebeke ile tesis arasındaki net alışverişi görür. Üretim, sayaca çıkmadan doğrudan yükte tüketildiğinde — panelden invertöre, panodan makineye — o kWh ne çekiş ne veriş dağıtımına konu olmaz. Mahsup “sayacın gördüğü” örtüşmedir; sayaç arkası öz tüketim ise daha derin bir ekonomik katmandır. Fizibilite ve operasyonda hedef, mümkün olduğunca üretimi tüketimle aynı saatte ve aynı tesis içinde örtüştürmektir: yerinde üretim, yerinde tüketim.
Saatlik mahsuplaşma — 5.1c senaryoları
Aşağıdaki rakamlar örnek birimlerdir (gerçek EPDK tarifesi değildir); amaç matrahı göstermek. Varsayım: çekiş DB = 1,00 TL/kWh, veriş DB = 0,66 TL/kWh. Saatlik mahsuplaşmanın enerji tarafı Saatlik Mahsuplaşma 2026 rehberimizde; burada para tarafı — ödenen / indirilen dağıtım — netleştirilir.
Saat A — üretim 100 kWh, tüketim 80 kWh
| Kalem | kWh / tutar | Açıklama |
|---|---|---|
| Mahsup | 80 kWh | min(üretim, tüketim) |
| Satış (ihtiyaç fazlası) | 20 kWh | Limit dahilinde |
| Çekiş DB indirimi | 80 × 1,00 × %50 = 40 TL | Kâr / tasarruf |
| Veriş DB (ödenecek) | 20 × 0,66 = 13,2 TL | GES maliyeti |
| Net dağıtım etkisi | 40 − 13,2 = +26,8 TL | Bu saatin dağıtım katkısı |
- Mahsup 80 kWh için veriş DB ödenmez — yalnız satış 20 kWh matraha girer.
- Çekişte 80 kWh’lik %50 indirim, GES olmasa tam tarifede kalacak maliyetin yarısını kurtarır.
- Aynı saatte üretim–tüketim örtüşmesi hem enerji hem dağıtım tarafında kazandırır.
Saat B — üretim 40 kWh, tüketim 100 kWh
| Kalem | kWh / tutar | Açıklama |
|---|---|---|
| Mahsup | 40 kWh | Üretim tüketimi karşılar |
| Net çekiş | 60 kWh | Şebekeden alınan |
| Satış / veriş DB | 0 | İhtiyaç fazlası yok |
| Çekiş DB indirimi | 40 × 1,00 × %50 = 20 TL | Yalnız mahsup kadar |
| Çekiş DB (ödenecek, örnek) | 60×1,00 + 40×0,50 = 80 TL | Kalan tam + mahsup yarı |
GES olmasaydı 100 kWh × 1,00 = 100 TL çekiş dağıtımı ödenecekti. GES ile örnek fatura 80 TL; fark 20 TL = mahsup indirimi. Veriş maliyeti bu saatte sıfırdır — çünkü şebekeye satış yoktur.
Saat C — üretim 120 kWh, tüketim 0 kWh
| Kalem | kWh / tutar | Açıklama |
|---|---|---|
| Mahsup | 0 | Tüketim yok |
| Satış | 120 kWh | Limit dahilinde varsayım |
| Çekiş DB indirimi | 0 TL | Mahsup yok |
| Veriş DB (ödenecek) | 120 × 0,66 = 79,2 TL | Tamamen GES maliyeti |
Bu saat, “üretim var ama yerinde tüketim yok” senaryosunun maliyetini gösterir. Enerji satış geliri olsa bile veriş DB yatırımı işletme gideri gibi keser. Öğlen üretim–gece tüketim profilinde bu saatler sıklaşır; batarya veya vardiya kaydırma ile örtüşmeyi artırmak amortismanı kısaltır.
5.1h ile kısa fark
Standart 5.1h’de (ayrı ölçüm) Saat A’daki %50 çekiş indirimi uygulanmaz; veriş DB matrahı net üretim bandına yaklaşır. Aynı 100/80 profilde dağıtım tarafı 5.1c’den zayıf kalır. Hibrit 5.1h’de üretim sayacı iç tüketimi varsa kısmi %50 indirim ürün tarafından desteklenir — ana ayrım yine aynı ölçüm vs ayrı ölçümdür.
Amortismana nasıl yazılır?
Yıllık net dağıtım etkisi ≈ Σ (çekiş DB tasarrufu − veriş DB maliyeti) + sayaç arkası öz tüketimin kaçındığı tam çekiş DB. Bu tutar, enerji mahsup tasarrufu ve satış gelirinin yanına eklenerek yıllık net faydayı büyütür; CAPEX / yıllık net fayda = yaklaşık geri dönüş. Veriş ağırlıklı bir profil (Saat C tipi saatler çok) payback’i uzatır; gündüz yükü yüksek, üretimle örtüşen profil (Saat A/B + sayaç arkası) kısaltır.
| Senaryo | Dağıtım net etkisi | Amortisman okuması |
|---|---|---|
| Yüksek örtüşme (5.1c) | Çekiş indirimi ≫ veriş maliyeti | Payback kısalır |
| Düşük örtüşme | Veriş maliyeti baskın | Payback uzar; satış geliri yetmeyebilir |
| Sayaç arkası öz tüketim oranı yüksek | Dağıtım hiç doğmaz | En hızlı katkı |
ENOPTIMAL — dağıtım görünür olsun
ENOPTIMAL mahsuplaşma yönetiminde saatlik mahsup, çekiş dağıtım tasarrufu ve veriş maliyeti aynı akışta izlenir; Dağıtım kırılımı referans (GES yok) ile gelecek faturayı karşılaştırır. Fizibilitede santral türünü (5.1c / 5.1h) doğru seçmek, bu yazıdaki matrahların modele yansıması için şarttır. Operasyonda OSOS saatlik profil ile “hangi saatlerde veriş maliyetine düşüyoruz?” sorusu cevaplanır — yerinde tüketimi artırmak için vardiya, depolama veya yük kaydırma kararı veriye bağlanır.
Sonuç
Lisanssız üretimde dağıtım bedeli üç katmanda okunmalıdır: veriş GES’in maliyeti, çekiş indirimi GES’in kârıdır, sayaç görmeden yerinde tüketim ise dağıtımsız kWh’dir. Saatlik 5.1c senaryoları gösterir ki mahsuplaşan her kWh hem enerji hem %50 çekiş indirimi getirir; ihtiyaç fazlası ise veriş DB ile maliyete dönüşür. Amortismanı kısaltmanın yolu nettir: yerinde üretimi yerinde tüketmek — fiziksel örtüşmeyi maksimize etmek.