Türkiye’de “depolama lisansı” adında ayrı bir lisans türü yoktur. Yatırımcı, depolama kurmayı taahhüt ederek rüzgâr veya güneş üretim önlisansı alır; batarya bu üretimin parçası olur. Tedarikçi ve toplayıcı ise müstakil bataryayı kendi lisansına tadille ekler. Kâr üç yerden gelir: gün öncesi ve gün içi piyasadaki fiyat farkı, portföy sapmasının azalması ve iletim şebekesine bağlı, 30 MW’ı geçen tesiste primer veya sekonder frekans kontrolünden alınan kapasite bedeli. Aynı megavatsaatla bu üçünden birden kâr edilemez.
Yok
Ayrı depolama lisansı
Tadil veya üretim lisansı
2 MW
Kurma alt sınırı
Tedarik veya toplayıcı
30 MW
Primer / sekonder
İletim bağlantısı
Olmaz
İkisi aynı birimde
Primer ve sekonder aynı anda sağlanamaz
Lisans için iki seçenek vardır
Birinci seçenek üretim lisansıdır. 6446 sayılı Kanun’un 7/10 maddesi, depolama tesisi kurmayı taahhüt edene, taahhüt ettiği depolama kurulu gücüne kadar rüzgâr ve/veya güneş üretim önlisansı verir. 7/11 maddesi, işletmedeki rüzgâr veya güneş lisansına kapasite artırma hakkı tanır. Artış, depolama gücü kadardır. Tesis sahanın dışına çıkamaz. Şebekeye anlık verilen güç, lisans gücünü aşamaz. Burada amaç yalnızca bataryayla ticaret yapmak değildir. Şebekeye verilen enerji, depolama ünitesi üzerinden geçer.
İkinci seçenek, Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği’nin 7. maddesidir. Tesis üretime veya tüketime bağlı değildir. Doğrudan şebekeye bağlı, müstakil bir depolama tesisidir. Tedarikçi ve toplayıcı bu seçenekle ilerler.
| Yatırımcı | Tedarikçi / toplayıcı | |
|---|---|---|
| Lisans | Üretim önlisansı / lisansı | Mevcut tedarik veya toplayıcı lisansı |
| Tesis | RES veya GES ve depolama taahhüdü | Müstakil, doğrudan şebekeye bağlı |
| İşlem | Önlisans | Her tesis için ayrı lisans tadili |
| Alt sınır | Depolama gücüne kadar üretim | 2 MW |
| Uzlaştırma | Üretim tesisiyle ilişkili birim | Katılımcının şebekeye verdiği ve çektiği elektrik |
Başvuru sırası: ilk dilekçe EPDK’ya gider
Lisansı, önlisansı ve tadili EPDK düzenler. Bağlantı görüşünü, Lisans Yönetmeliği’nin 15/2 maddesine göre EPDK sorar. İletim seviyesinde soru TEİAŞ’a, dağıtım seviyesinde tesisin bulunduğu bölgedeki dağıtım şirketine gider. Görüş, istenmesinden itibaren 45 gün içinde Kuruma gelir ve başvuru sahibine bildirilir. Kabul veya itiraz için 10 iş günü vardır. Cevap verilmezse görüş kabul edilmiş sayılır. EPİAŞ piyasa işletmecisidir. GÖP, GİP ve uzlaştırma, lisans yürürlüğe girdikten ve sayaç uzlaştırmaya girdikten sonra EPİAŞ’ta yapılır. Adım adım anlatım lisanslı depolama yol haritası yazımızdadır.
| Kurum | İşi | Sırası |
|---|---|---|
| EPDK | Önlisans, lisans, tadil | İlk dilekçe |
| TEİAŞ | İletim bağlantı görüşü; sonra bağlantı ve sistem kullanım anlaşması. Yan hizmet testi | Görüşü EPDK ister |
| Dağıtım şirketi | Dağıtım seviyesinde bağlantı görüşü ve anlaşmalar | Görüşü EPDK ister |
| ÇED | Çevresel karar | Kurul uygun bulduktan sonra |
| EPİAŞ | Piyasa kaydı, GÖP, GİP, uzlaştırma | Kabul ve sayaçtan sonra |
| Sıra | Nereye | Ne yapılır |
|---|---|---|
| 1 | EPDK | Tedarik veya toplayıcı lisansı yoksa önce o alınır. Depolama ayrı bir lisans değildir. |
| 2 | EPDK | Her tesis için ayrı tadil (m.24/19). Sermaye, asgari tutara yatırımın yüzde 20’si eklenerek bulunur. Teminat, Kurul oranına göredir. |
| 3 | TEİAŞ veya dağıtım şirketi | Görüşü EPDK ister. İletimde TEİAŞ, dağıtımda ilgili şirket görüş verir. Yeni tedarik başvurusuna depolama ekleniyorsa TEİAŞ teknik uygunluk da ister. Primer veya sekonder için bağlantı iletimde olmalı ve güç en az 30 MW olmalıdır. |
| 4 | ÇED, sonra EPDK | Kurul uygun bulunca tebliğden itibaren 45 gün içinde ÇED başvurusu yapılır. Karar süresi içinde Kuruma sunulunca tadil lisansa işlenir. |
| 5 | TEİAŞ veya dağıtım şirketi | Bağlantı anlaşması ve sistem kullanım anlaşması. Bağlantı EK-3’e göredir. Ardından inşaat ve geçici kabul. |
| 6 | EPİAŞ | Veriş ve çekiş, mevcut katılımcının uzlaştırmasına girer. GÖP ve GİP teklifi burada verilir. Yan hizmet yeterliliği TEİAŞ testidir. |
| Sıra | Nereye | Ne yapılır |
|---|---|---|
| 1 | EPDK | Kanun m.7/10: depolama kurma taahhüdüyle rüzgar ve/veya güneş önlisansı. İşletmedeki santralde m.7/11 kapasite artışı tadildir. |
| 2 | TEİAŞ | EPDK dosyayı, değerlendirmeye alma sırasıyla bağlantı görüşü için gönderir (m.15/9). Bölge kapasitesi dolana kadar görüş verilir. Kapasiteyi aşan ilk dosyada güç, kalan kapasiteye düşürülür. Depolama ünitesinin teknik uygunluğunu da TEİAŞ inceler. |
| 3 | EPDK, sonra Enerji İşleri Genel Müdürlüğü | Görüş bildirilir; 10 iş günü içinde kabul veya itiraz. Olumlu görüş ilan edilir, üçüncü kişiler 10 iş günü kişisel hak itirazı yapabilir. Dosya aynı sırayla teknik incelemeye gider. Yeni 7/10 dosyasının alınıp alınmadığı o dönemin EPDK duyurusuna bağlıdır. |
| 4 | Şebeke işletmecisi | İnşaat, üretim lisansı, kabul. Şebekeye enerji depolama ünitesinden verilir. Tesis sahanın içinde kalır. |
| 5 | EPİAŞ | Üretici kaydı, GÖP, GİP ve uzlaştırma kabulden sonradır. Yan hizmet, iletim ve 30 MW ise TEİAŞ testiyle açılır. |
Tedarikçi ve toplayıcı bataryayı kendi lisansına ekler
Tedarik veya toplayıcı lisansı varsa, 2 MW’ın altına düşmemek şartıyla aynı lisans altında bir veya birden fazla müstakil tesis kurulabilir. Batarya şarj olurken şebekeden elektrik çeker, deşarj olurken şebekeye elektrik verir. Uzlaştırmada dikkate alınan miktar budur. Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin 24/19 maddesi bunu yeni bir lisans saymaz. Tesis, mevcut lisansa tadille eklenir. Her tesis için ayrı tadil başvurusu yapılır ve ayrı tadil bedeli ödenir. Lisans Yönetmeliği’nin 34/A maddesi, toplayıcıya portföyünü dengelemek için bu tesisi kurma hakkını açıkça tanır. Tedarik lisansına toplayıcılık eklenmişse aynı hak, ikinci bir lisans almadan lisans tadiliyle kullanılır.
- Sermaye: tedarik veya toplayıcı için aranan asgari sermaye, buna ek olarak Kurumun (EPDK) öngördüğü toplam yatırım tutarının yüzde 20’si.
- Teminat: kapasiteye göre EPDK Kurul kararında belirlenen tutar.
- Bağlantı ve sistem kullanımı için Lisans Yönetmeliği madde 15/2; ayrıca ÇED kararı.
- Yeni bir tedarik başvurusuna depolama ekleniyorsa TEİAŞ teknik uygunluk görüşü alınır.
- Bir uzlaştırma döneminde şebekeye verilen enerji, kabulü yapılmış elektriksel kurulu gücün verebileceği miktarı aşamaz. Aşan enerjiye bedel ödenmez; YEKDEM’e bedelsiz katkı sayılır.
Primer ve sekonder kâr getirir; sıcak yedek ayrı bir ürün değildir
Sektörde “primer yedek” denilen ürün, yönetmelikte primer frekans kontrol yedeğidir. “Sekonder yedek” ise sekonder frekans kontrol yedeğidir. 17 Aralık 2024 değişikliği bu iki hizmeti de müstakil depolamaya açmıştır. Ödenen tutar, o saat hazır tuttuğunuz megavatın kapasite bedelidir. Hizmet sırasında oluşan fazla veya eksik enerji ikinci bir prim getirmez. Bu fark, dengesizlik fiyatıyla hesaplanır.
TEİAŞ, primer için şu şartları arar. Frekans 200 mHz saptığında rezervin yarısı en geç 15 saniyede, tamamı en geç 30 saniyede devreye girer. Bu güç en az 15 dakika sürer. Tepki gecikmesi 2 saniyeyi geçemez. Saatlik enerji kapasitesinin rezerv kapasitesine oranı primerde en az 1,25, sekonderde en az 2,25’tir. Sekonderde ayrıca otomatik üretim kontrolü (AGC), en geç 30 saniyede tepki ve kurulu gücün saniyede en az yüzde 1,5’i kadar yüklenme hızı aranır.
| Piyasadaki adı | Resmî ürün | Şart | Kâr |
|---|---|---|---|
| Primer yedek | Primer frekans kontrol yedeği | İletim, 30 MW | Kapasite bedeli (TL/MW) |
| Sekonder yedek | Sekonder frekans kontrol yedeği | İletim, 30 MW, AGC | Kapasite bedeli (TL/MW) |
| Sıcak yedek | Ayrı ihale yok | Dengeleme birimi | Yük alma veya yük atma talimatı |
| Black start | Çöken sistemin yeniden toparlanması | TEİAŞ görev verirse | Görevlendirme anlaşması |
GÖP, GİP ve portföy aynı bataryada nasıl dengelenir
Tedarikçinin pozisyonu her saat değişir. O saatte portföyün çekişi, ikili anlaşmalar, gün öncesi piyasasındaki eşleşme, gün içi düzeltme ve kalan dengesizlik bir aradadır. Müstakil batarya bu pozisyonun ayrı bir parçası olur. Fiyatın düşük olduğu saatte gün öncesi piyasasından (GÖP) alış yapılır. Batarya şarj olur ve şebekeden çekiş artar. Fiyatın yüksek olduğu saatte deşarj ya şebekeye satış olur ya da o saatin pahalı alışının yerine geçer.
Gün içinde tahmin sapması netleşince gün içi piyasası (GİP), gün öncesi planını düzeltir. Batarya, bu açığı sistem marjinal fiyattan kapatmadan önce devreye girer. Toplayıcı için de mantık aynıdır. Üretim ve tüketim programı sapınca depo, yan hizmete ayrılmamış enerjiyle aradaki farkı kapatır.
| Saat | Fiyat | Batarya | Pozisyona etkisi |
|---|---|---|---|
| 03–06 | Düşük PTF | Şarj | GÖP alışı yapılır, çekiş artar |
| 12–15 | Yüksek PTF | Deşarj | GÖP satışı veya pahalı alış yerine şebekeye satış |
| Tahmin sapması | GİP | Kalan enerji | Tahmin hatası azalır |
| Primer veya sekonder saati | Kapasite bedeli | Rezerv ayrılmış | Bu megavatsaatla arbitraj kârı elde edilmez |
- Gidiş-dönüş kaybı ve şebeke bedeli fiyat farkından çıkarılmadan kâr edilmez.
- Primer veya sekonder için hazır tutulan enerji, o saatin GÖP teklifinden çıkarılır.
- Şebekeye satılabilecek enerjinin üst sınırı, kabulü yapılmış elektriksel kurulu güçtür.
- Görevli tedarik şirketi de kendi tedarik lisansına tesis ekleyebilir. Tarifeye tabi faaliyet ile ticari depolama arasında çapraz sübvansiyon yasaktır; birinin maliyeti diğerine yüklenemez.
Lisanslı müstakil tesiste arbitraj serbesttir
Lisanssız ve santrale bütünleşik depoda “ucuza depola, pahalıya şebekeye sat” yapılamaz. Şebekeye verilen enerji için bedel ödenmeyebilir; bu enerji bedelsiz katkı sayılabilir. Lisanslı müstakil tesiste alış ve satış uzlaştırmaya girdiği için fiyat farkından kâr edilebilir. Bunu yasaklayan bir kural yoktur. Sınır verimdedir, bağlantı kapasitesindedir, teminattadır ve aynı megavatsaat hem rezerv hem ticaret için kullanılamaz. 2 MW’lık tesis bu fiyat farkını GÖP ve GİP’te kullanır. Tesis iletime bağlı ve 30 MW ise kapasite bedeli de devreye girebilir. Kapasite bedeli alınırsa arbitraja kalan enerji azalır.
ENOPTIMAL bu kararı tek optimizasyonda tutar
Piyasa yönetiminde saatlik fiyat, portföy tahmini ve GÖP/GİP pozisyonu aynı kararda durur. Lisanslı batarya bu hesabın üçüncü şartıdır. Optimizasyon her saat şunları birlikte çözer: batarya şarj mı edecek, deşarj mı; teklif gün öncesinde mi verilecek, gün içinde mi; kaç megavat primer veya sekonder için ayrılmış; kalan enerji portföy sapmasını mı kapatacak. Aynı megavatsaat iki ayrı teklifte birden satılmaz. Rezerv taahhüdü, arbitraj kârının içine gizlenmez. 2 MW eşiği ile 30 MW eşiği birbirine karışmaz. Küçük tesis fiyat farkı ve denge için çalışır. İletime bağlı büyük tesis, kapasite bedeli almaya adaydır.
- Saatlik PTF ile portföy tahmini aynı kararda birlikte değerlendirilir.
- Şarj çekiş, deşarj veriş olarak uzlaştırma pozisyonuna girer.
- Primer veya sekonder için ayrılan güç, o saatin satılabilecek enerjisinden çıkarılır.
- Gün içi sapma, ayrılmış rezerv bozulmadan kalan enerjiyle kapatılır.
Sonuç
Depolama için ayrı bir belge alınmaz. Tesis, tedarik veya toplayıcı lisansına tadille eklenir. Asıl iş, aynı megavatsaatla doğru saatte ve doğru üründen kâr etmektir. Ucuz saatte GÖP’ten şarj edilir. Pahalı saatte deşarj edilir. Sapma olunca GİP devreye girer. İletime bağlı 30 MW tesiste primer veya sekonderden yalnızca biri seçilir. ENOPTIMAL bu kısıtları aynı optimizasyonda tutar. Demo için iletişim formundan randevu alabilirsiniz.